QUÝT HƯƠNG CẦN

                   Có một làng quê xứ Huế, từ rất lâu được nhiều người biết đến và không ít thi nhân ngợi ca bởi vẻ đẹp trù phú, mượt mà và thơ mộng. Đại thi hào Nguyễn Du đã viết trong “Nam trung tạp ngâm”:

               “ Hương Cần quan đạo liễu thanh thanh

                  Giang bắc, giang nam vô hạn tình”

                                                        Quách Tấn dịch thơ:

                        Hương Cần đường liễu dập dờn xanh.

                        Bến bắc, bờ nam bịn rịn tình.

               Vâng, đó chính là Hương Cần, một làng quê ở cửa ngõ phía bắc kinh thành Huế, nằm gần sát quốc lộ IA.

               Hương Cần nổi tiếng cả nước bởi một thứ trái cây đặc sản: quýt. Quýt Hương Cần có vị thơm ngon mà không có một thứ quýt nào có thể so sánh được. Trên mảnh đất được bồi đắp bởi phù sa con sông Bồ hiền hoà, quýt Hương Cần đã cho đời biết bao trái ngọt quả thơm.

              Làng Hương Cần gồm năm Giáp* ; Giáp nào cũng có trồng quýt, nhưng nổi tiếng và ngon thơm hơn vẫn là quýt Giáp Kiền- một dãi đất phù sa nằm sát ngay lưu vực sông Bồ.

              Nếu bạn đến Giáp Kiền vào mùa xuân, bạn sẽ được tận hưởng một không gian nồng nàn hương hoa quýt, tinh khiết, dịu dàng đằm thắm như vẻ đẹp tinh khôi của thiếu nữ Hương Cần. Có phải mùa thu giấu vàng trong quả quýt, mùa hạ ú tìm trên những vòm cây mà quýt Hương Cần thơm đến thế, nồng nàn đến thế!

               Quả là tôi đã không nói quá! Bạn hãy một lần thưởng thức quýt Hương Cần mà xem. Bạn sẽ không quên và không lẫn với giống quýt nào khác dù là quýt Thái Lan rất ngọt hiện đang có mặt trên thị trường. Nếm quýt Hương cần bạn sẽ cảm nhận được vị ngọt đậm của đất phù sa, sự mát thanh của nước nguồn sông Bồ chảy từ dãy Trường Sơn hùng vĩ, hương thơm nồng nàn của khí trời mùa xuân và cả vị mặn mòi của mồ hôi người trồng quýt!

              Nghề trồng quýt ở Hương Cần có từ xa xưa. Cây quýt lớn nhất cao chừng ba mét. Cành lá xum xuê toả rộng, xanh mướt, mỡ màng. Những cây quýt như thế trái rất to gần bằng chén múc chè. Trái quýt càng lớn càng đẹp. Một cây quýt đã tuổi trưởng thành trở lên( khoảng sau bốn đến năm năm trồng) cho chừng vài trăm trái. Quýt vừa mới chín, vỏ màu hồng non pha lẫn vàng nhạt, đuôi trái lõm vào trong như một lúm đồng tiền duyên dáng trên gò má căng tròn của thiếu nữ xinh đẹp.

              Múi quýt giòn, ngọt thơm và mát thanh, hột quýt nhỏ, vỏ quýt mỏng chứa rất nhiều tinh dầu thơm. Cách thưởng thức quýt Hương Cần cũng không thể tuỳ tiện như các loại trái cây khác. Khi thưởng thức quýt Hương Cân, bạn hãy tách nhẹ vỏ mỏng, tháo gỡ lớp tơ màu sữa bao quanh những múi quýt và hãy dùng môi cắn nhẹ để thứ nước vàng óng màu mật ong ngọt mát thanh tao cứ thấm từ từ vào lưỡi. Như vậy, bạn mới cảm nhận hết sự sảng khoái từ vị quýt Hương Cần. Chính vì thế mà Tùng Thiện vương- Miên Thẩm ( 1819-1870)đã từng ví việc thưởng thức múi quýt như cảm nhận sự tinh tế của tình yêu mà người tình dâng tặng:

                                             Quật chi từ

                             Ngũ nguyệt thanh thanh, cửu nguyệt hoàng

                             Kỷ trùng phong vũ, kỷ trùng sương

                             Cam tâm phẩu tự, tình nhân thử

                             Yếu thức nồng gia, triệt cốt hương

        Tạm dịch :                              

                                      Lời quả quýt

       Tháng năm xanh, tháng chín vàng,

       Trải bao mưa gió, trải bao sương.

       Lòng mong được tự người yêu bóc,

       Để biết mình thơm ngát tận xương.

  Khoảng tháng chín âm lịch là đúng mùa quýt chín. Nếu bạn đến Hương Cần vào dịp này sẽ thoả sức chiêm ngưỡng vẻ đẹp trù phú hấp dẫn của các vườn quýt. Quýt ken dày trên các cành cây, từng chùm, từng chùm dày đặc. Đỏ hồng, vàng tươi như muôn ngàn chiếc đèn lồng xinh xắn, thắp sáng cả một vùng đất mỡ màu phù sa.

            Hương Cần có quýt ngon vào hạng nhất nước. Những vùng quê khác cũng có mang giống quýt từ Hưong Cần về trồng nhưng quả không ngon bằng quýt Hương Cần trồng trên đất Hương Cần! Như vậy, quýt ngon không hẳn nhờ giống mà còn do đất dai, thổ nghi nơi trồng quýt nữa. Sách xưa kể rằng: Vua nước Sở muốn làm nhục vua nước Tề mới cho đem một người dân nước Tề ăn trộm tại nước Sở ra trước mặt Án Tử** để làm bẽ mặt sứ giả nước Tề, nhưng Án Tử đã nói về thổ nghi một cách lý thú, khiến vua nước Sở không những không hạ nhục vua nước Tề mà còn bị một phen xấu mặt. Lời luận đó như sau: “ Chúng tôi trộm nghe, quýt trồng ở phía nam sông Hoài, quýt ngọt, đem sang trồng ở phía bắc sông Hoài, quýt hoá chua. Cành lá giống nhau mà quả chua ngọt khác nhau là tại làm sao? Là vì thổ nghi khác nhau vậy. Nay người dân sinh ra ở nước Tề không ăn trộm, nhưng sang nước Sở thành ra trộm cắp, có lẽ thuỷ thổ khác nhau mà sinh ra thế chăng?”

            Bài học trồng quýt phải chăng còn là bài học trồng người!

            Đọc sách xưa còn thấy rằng: Quýt và đặc tính của quýt còn được coi là phẩm chất của người quân tử. Khuất Nguyên có bài thơ “ Quật tụng”nổi tiếng trong Sở từ. Nguyễn Khuyến có bài “ Ái quật”. Miên Thẩm- Tùng Thiện vương cũng có bài thơ ca tụng cảnh đẹp Hương Cần vào một buổi chiều ngồi uống rượu tại một chợ làng ven sông, nơi đây có quýt ngon bao đời nổi tiếng sánh như quýt Giang Lăng*** ở Trung Quốc. Bài thơ như sau:

                                                Hương Cần

                                         Tửu tứ lâm giang khải

                                         Hoàng dồn trục ngạn tà

                                         Giang Lăng thiên thọ quật

                                         Chi tử túc sinh nhai

                                  Tạm dịch :

                                          Quán rượu bên sông dọn

                                          Hàng tre dọc bờ dài

                                          Giang Lăng ngàn gốc quýt

                                          Nhờ đó đủ sinh nhai

                Quýt Hương Cần nổi tiếng trong thơ văn xưa là vậy!

                     Trong kháng chiến chống giặc ngoại xâm, hình ảnh quýt Hương Cần xuất hiện trong thơ Tố Hữu đã một thời làm cháy lên ngọn lửa của tình yêu quê hương đất nước, thắp sáng niềm tin ý chí đấu tranh giải phóng miền Nam:

               “ Làng ta giặc đốt mấy lần qua

                Mà đất Phù Lai vẫn tốt cà

                Mà quýt Hương Cần ta vẫn ngọt”

                                         ( Quê mẹ- Tố Hữu )

             Quýt Hương Cần cùng với những đặc sản khác của quê hương Thừa Thiên Huế đã trở thành nổi nhớ thương da diết trong lòng những người con Huế xa quê:

            “ Nhắc đến nghe thèm tiếng nem An Cựu

             Ngon ngọt chua giòn với chén rượu Phú Cam

             Ngọn lúa Thanh Lam dựa với cam Mỹ Lợi

             Quýt ngọt Hương Cần nổi tiếng gần xa”

                                           ( Nhớ Huế- Bửu Lộc)

             Là con dân Thừa Thiên Huế, ai lại không tự hào về quýt ngọt Hương Cần bởi quýt  Hương Cần đã có mặt trong vườn lăng Bác Hồ như là biểu tượng của hồn cỏ cây sông núi quê hương ru giấc ngủ ngàn thu của vị cha già kính yêu của dân tộc Việt Nam .                                                                                                                                                  

                                                                          Hương cần, ngày 19 tháng 5 năm 2009          

                                                                                                Hà Châu Anh

     *  Giáp là đơn vị hành chính nhỏ hơn làng; một  làng có nhiều giáp.

    ** Án Tử là sứ giả nước Tề ( theo sách Cổ học tinh hoa)

    *** Giang Lăng là một vùng đất thuộc tỉnh Giang nam ở Trung Quốc, nổi tiếng về quýt